Friday, Dec. 15, 2017

ÇALIŞMA ARKADAŞLARI 3

Written By:

|

16 Ocak 2012

|

Posted In:


NURİ MEHMET CONKER ( 1882-1937)

1882 yılında Selanik’de doğdu. 1902’de Harbiye’yi, 1905’de Harp Akademisi’ni bitirdi. Atatürk’ün çocukluk ve silah arkadaşıdır. Conker Selanik’te 3. Ordu’da, Hareket Ordusu’nda, Arnavutluk Harekatında, Afrika’da Trablusgarp ve Bingazi muharebelerinde, Anafartalar’da ve Conkbayırı muharebelerinde, doğuda Muş Cephesinde bulundu. İleri saflarda yer aldığı Bolayır ve Conkbayırı muharebelerinde yaralandı.

Nuri Conker, 1920 Haziranında Ankara’ya gelerek Kurtuluş Savaşı’na katıldı. Kendisine önce TBMM tarafından basın ve istihbarat müdürlüğü görevi, bir süre sonra da Ankara bölge komutanlığı verildi. Kısa bir süre de Ankara valiliği yaptı. 1921 Mart ayı için de bazı satın alma işleri için Almanya’ya gönderildi; Eylül 1920, Mart 1921 tarihlerinde 41. Tümen komutanlığı ve aynı zaman da Adana Valiliği görevini yürüttü.

1921 yılında kendi isteğiyle emekli olan Conker, 1925-1927 yılları arasında Kütahya Milletvekilliği, 1932-35 yılları arasında da Gaziantep milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi başkan vekilliği yaptı. Conker’in “Zabit ve Komutan” adlı bir eseri vardır. 1937 yılında Ankara’da öldü.

ÖMER NACİ ( 1878-1916)

1878 yılında İstanbul’da doğdu. Bursa’daki Işıklar Askeri Lisesi’nde okurken hocaları da, arkadaşlarının hemen hepsi de kendisinin geleceğin başarılı bir askeri değil de güçlü bir şair ve ateşli bir hatip olarak görüyorlardı. Çok okuyordu, okuduklarının çoğu Namık Kemal’in, Tevfik Fikret’in şiirleri ve Jön Türklerin gizli yayınlarıydı. Bu yüzden de sık sık başı derde giriyordu. Bunun sonucu olarak Bursa’daki öğrenim yıllarında izin zamanlarını okulun cezaevinde geçiriyordu.

Okuldan kovulmasının düşünüldüğü bir sırada bir hocasının arka çıkmasıyla1895 yılında Manastır İdadisi’ne sürüldü. Ne var ki Ömer Naci’nin bu yeni okulda ilk ilgilendiği kişilerden biri de o tarihlerde aynı okulda okuyan Mustafa Kemal oldu. Ömür boyu sürecek bir dostluk hemen o günlerde başladı. Ömer Naci güzel konuşmasıyla Mustafa Kemal’i etkiledi. Ömer Naci Subay çıktıktan sonra İttihat ve Terakki Fırkasına girdi; burada yönetim kurulu üyeliğine kadar yükseldi; İttihat ve Terakkicilerin hükümeti ele geçirmelerini sağlayan Babıali Baskınını düzenleyenlerin başında o vardı. Subay olarak Kafkas Cephesinde, İran’da bulundu. Buralarda Teşkilatı Mahsusa görevlisi olarak baskınlar düzenledi, çete savaşları vardı. 1916 yılında Kerkük’te bulunduğu bir sırada Tifüse yenildi ve öldü.

RAUF, HÜSEYİN ORBAY (1881-1964)

Rauf Orbay 1881 yılında İstanbul’da doğdu. Milli Mücadele’ye katılmak üzere Anadolu’ya geçtiğinde imparatorluğun hemen her yanına ün salmış milli kahramanlardan biriydi. Bahriye Mektebi’ni bitirmiş, Balkan Savaşı sırasındaki deniz savaşlarında büyük başarılar göstermiş ve bu nedenle “Hamidiye Kahramanı” ünvanını kazanmıştı. İzzet Paşa kabinesinde Bahriye nazırlığı yaptı, bütün bu parlak başarıların sonunda Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküş belgesi olan Mondros Mütarekesini imzalamak zorunda kaldı. Malta sürgününden dönen Rauf Orbay 1921’de Ankara’ya gittiğinde kendisine Nafia vekilliği verildi. Bakanlıktan ayrıldığı yıl Meclis ikinci başkanlığına seçildi, 1922-1923 arasında bir kaç ay Başbakanlık yaptı. 1924’te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kurulduğunda Rauf Orbay, daha önce İkinci Grupta başlattığı muhalefetini bu toplulukta sürdürmeyi daha uygun buldu. 1942-1944 yılları arasında Türkiye’nin Londra büyükelçisi oldu. Rauf Orbay 1964 yılında öldü.

REFET BELE (1881-1963)

Refet Bele 1881 yılında İstanbul’da doğdu. 1899 yılında Harp Okulu’nu, 1912’de Harp Akademisi’ni bitirdi. Birinci Dünya Savaşı’nda Filistin Cephesi’nde İkinci Gazze Muharebesi’nde başarı sağladı. Milli Mücadele ve Kurtuluş Savaşı’ndaki görevi, Mustafa Kemal ile birlikte Samsun’a çıkışıyla başladı. Refet Bey, merkezi Sivas’ta bulunan ve Mustafa Kemal’in müfettiş olarak görevlendirildiği 3. Ordu’ya bağlı, 3. Kolordu komutanlığına atandı. Erzurum Kongresi’ne ve Samsun delegesi olarak Sivas Kongresi’ne katıldı. Aydın ve çevresinde ayaklanmalar başlayınca burada görevlendirildi. Daha sonra Çerkez Ethem Ayaklanması’nı bastırdı. Bu arada generalliğe yükseltilerek Dahiliye vekilliğine ve Batı Cephesi komutanlığına atandı. 1922’de Doğu Trakya’yı geri almakla görevlendirildi.

Cumhuriyet’ in ilânından sonra Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’na girdi. 1926 yılında milletvekilliğinden ve askerlikten ayrılan Refet Bele, 1935-1939 ve 1946-1950 tarihlerinde İstanbul milletvekili seçildi.

RUŞEN EŞREF ÜNAYDIN (1892-1959)

Ruşen Eşref Ünaydın 1892 yılında İstanbul’da doğdu. Galatasaray Sultanisini ve Edebiyat Fakültesini bitirdi. Askeri Baytar Alisi’nde, Darülmuallimini Aliyde, Türkçe ve Fransızca öğretmenliği yaptı. Yazarlık hayatına 1914’te mütercimlikle başladı. 1918’de Yeni Gün muhabiri olarak Kafkasya’ya, Tasviri Efkar muhabiri olarak Sivas’a gitti. Dergi ve gazetelerde mülakat ve gezi türünde yazıları yayımlandı. 1920’de Anadolu hükümetinin çağrısı üzerine İnebolu yoluyla Ankara’ya gitti; Türk Kurtuluş Savaşına katıldı. 1922 yılında Buhara elçiliği başkatibi oldu. Lozan Konferansında matbuat müşavirliği yaptı. TBMM ikinci döneminde Afyonkarahisar Milletvekili seçildi. Riyaseti Cumhur Umumi Katipliğinde, Tiran, Atina, Budapeşte elçiliğinde ve Roma, Londra ve Atina Büyükelçiliğinde bulundu. 1952’de emekliye ayrıldı. “Servet-i Fünun”, “Donanma”, “Tedrisat”, “Türk Yurdu” ve “Yeni Mecmua”da yayımladığı mülakat, mensur şiir ve hatıra türünde yazılarıyla tanındı. Mustafa Kemal Paşa’nın yakın çalışma arkadaşlarından biri olan Ruşen Eşref Ünaydın, Mustafa Kemal Paşa’yı Türk basınında ilk defa tanıtmasıyla ünlüdür.

SALİH BOZOK (1881 – 1941)

Salih Bozok 1881’de Selanik’te doğdu. Mustafa Kemal ile önce mahalle, daha sonra da okul arkadaşlığı daha başlangıçta kaderini çizmiş oldu. İkisi de aynı okullarda okuduktan sonra aynı yıl Harp Okulunu bitirdiler. Salih Efendi jandarma sınıfına seçilmişti. Mustafa Kemal ise Akademiye devam edecek, kurmay olacaktı. Mustafa Kemal Milli Mücadeleyi başlatmak üzere Anadolu’ya geçmeden önce ve Suriye Cephesi’nde bulunduğu sırada Salih Efendi’yi başyaver olarak yanına getirtti. Sürekli beraberlik böyle başladı ve Salih Bey yarbaylıktan emekliye ayrıldıktan sonra bile Mustafa Kemal’in yakınında kaldı.

Yüzbaşı Salih, Mustafa Kemal’in yanında, Heyeti Temsiliye’de görevli olarak Ankara’ya gitti. Mustafa Kemal Meclis Başkanı iken o da Meclis Başkanı başyaveriydi. Mustafa Kemal Cumhurbaşkanı seçilince yarbay Salih de Cumhurbaşkanlığı başyaveri oldu. Yarbay rütbesinde ordudan istifa ettiğinde önce, o zamanki adı Bozok olan Yozgat’tan milletvekili seçildi; milletvekilliği 1939 seçimlerine kadar her dönemde yenilendi; bu arada Mustafa Kemal’in sofrasındaki yerini ve çevresindeki görevini de muhafaza ediyordu. Salih Bey bu dönemde İş Bankası’nın kurucuları ve hissedarları arasında yer aldı. Mustafa Kemal’in ölümüyle Salih Bozok’un dünyası da yıkılmış oldu. Milletvekilliği sürdüğü halde sağlık durumundan şikayet ederek Yalova’ya çekildi ve 1941 yılında öldü.

TEVFİK RÜŞTÜ ARAS (1883-1972)

Tevfik Rüştü Aras 1883 yılında Çanakkale’de doğdu. Beyrut Tıbbiyesi’ni bitirdi ve doktor olarak İzmir, Selanik ve İstanbul’da çeşitli görevlerde bulundu. İttihat ve Terakkiye girdi. Selanik’te Mustafa Kemal ile yakın arkadaş oldu. 1918’de Meclisi Ali-i Sıhhi (Yüksek Sağlık Kurulu) üyesiydi. 1920 yılında Ankara’da TBMM açıldıktan sonra Muğla’dan (müstakil Menteşe livası) milletvekili seçildi. İlk dönemde Kastamonu İstiklal Mahkemesi üyeliğine getirildi. 1920 sonbaharında, Türkiye Komünist Fırkası’nın kurucuları arasına girdi. TBMM Hükümeti’nin Rus Federatif Sosyalist Cumhuriyeti’ne ilk büyükelçi olarak gönderildiği Ali Fuat Paşa(Cebesoy) delegasyonu ile Moskova’ya gitti. 1923’ten 1939’a kadar İzmir milletvekilliğinde bulundu.

4 Mart 1925’te Takriri Sükun Kanunu’ndan sonra kurulan İsmet Paşa(İnönü) Kabinesi’nde Hariciye Vekili oldu. Atatürk’ün ölümüne kadar kurulan bütün kabinelerde bu görevi sürdürdü. Dışişleri komiseri Litvinov’un davetlisi olarak üç kere Rusya’ya gitti. 1926’da Odesa’da 1930 da ve 1937’de Sovyet ileri gelenleriyle Moskova’da görüşmeler yaptı. 1939’da Londra Büyükelçiliğine atandı ve üç buçuk yıl İngiltere’de kaldı. 1943’te emekli oldu. Savaşın sonlarında İstanbul basınında (Özellikle Tan gazetesinde) yazılar yazdı. Demokrat Partinin kuruluş mücadelesini destekledi. 1952-1959 yıllarında İş Bankası Yönetim Kurulu Başkanlığı yaptı.

Tevfik Rüştü Aras’ın Dışişleri bakanlığı sırasında verdiği söylevleri Numan Menemencioğlu tarafından derlenerek bir kitap haline getirilmiştir. “Lozan’ın İzlerinde On Yıl” (1937, Fransızcası; 10 ans surles traces de Lausanne), Uluslararası Diplomasi Akademisi tarafından yayımlanan “Diplomasi Sözlüğünde” (Dictionnaire diplomatigue) Türkiye’nin Dış Politikası (Lapolitigue exterieure de la Turguie) maddesini de Tevfik Rüştü yazmıştır. Günlük basında çıkan yazılarının güncel olmayanlarını “Görüşlerim” (1945 ve 1963) adlı iki cilt kitapta toplayan Tevfik Rüştü Aras, 1972 yılında İstanbul’da öldü.

YUNUS NADİ ABALIOĞLU (1880-1945)

Gazeteci Yunus Nadi Abalıoğlu 1880 yılında Fethiye’de doğdu. Abalızade Hacı Halil Efendi’nin oğlu olan Yunus Nadi, ilköğrenimini Fethiye’de yaptı, Rodos adasında Süleymaniye Medresesinde, İstanbul’da Galatasaray Sultaniyesinde okudu. Sonra Hukuk Mektebine devam etti. 1900’da Malümat gazetesinde çalışmaya başladı. 1910’da İttihat ve Terakki Cemiyetinin çıkardığı Rumeli gazetesinin başyazarı oldu. 1911’de Meclisi Mebusan’a Aydın milletvekili olarak katıldı. 1918’de İstanbul’da Yenigün gazetesini kurdu. 1920’de Muğla Milletvekili olarak TBMM’ne girdi. 1924’te İstanbul’da Cumhuriyet gazetesini kurdu ve ölümüne kadar başyazarlığını yaptı. TBMM’nin 6. dönemine kadar Muğla Milletvekilliğini yapan Abalıoğlu, 28 Mart 1945’te tedavi için gittiği Cenevre’de öldü.

Bir önceki yazımız olan ÇALIŞMA ARKADAŞLARI 2 başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Share This Article

Related News

ATATÜRK’ün Ailesi
Atatürk’ün Manevi Evlatları
Atatürk’ün Soy Ağacı

About Author

admin

Mustafa Kemal Atatürk’e gönülden ve akıldan bağlı bir grup genciz. Amaçlarımız arasında yüce Atatürk’ün gerçek varlığının ortaya çıkması ve Atatürk’ün Türk Milleti tarafından daha iyi tanınmasını sağlamaktır. Yolumuz Kemal Atatürk’ün yolu,ışığımız rehberimiz varlık sebebimiz O’dur.

Leave A Reply

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*