Friday, Oct. 24, 2014

3 Mart 1924 Halifeliğin Kaldırılması

Written By:

|

03 Mart 2012

|

Posted In:

3 Mart 1924 Halifeliğin Kaldırılması

Halifeliğin kaldırılması 3 Mart 1924, son olarak Osmanlı Hanedanı elinde bulunan halifelik sıfatının, Türkiye Cumhuriyeti tarafından kaldırılması olayıdır. Devletin laikleştirilmesi yolunda yapılmış siyasî bir devrimdir.

Sebepleri

Halifeliğin birleştirici bir fonksiyonu olması gerekirken bu durum tarihte pratik olarak başarılamamıştır. Çoğu zaman birkaç yerde birden hilafet görülmüştü. Örneğin, Osmanlı’nın hilafetini bazı devletler tanımamış kendi halifeliklerini ilan etmişlerdir.

Tüm bu sebeplere ilave olarak halifeliğin sembolik bir makam ya da bir dini liderlik makamı olması gerekirken devlet karşısında siyasi bir güç olmaya başlaması, Türkiye Cumhuriyeti açısından ileride doğabilecek büyük sorunların habercisi niteliğindeydi.

En önemli sebep ise halife mevcut oldukça Türkiye Cumhuriyeti’nde yapılması zorunlu olan sosyal ve laik karakterdeki devrimlerin yapılamayacağı idi.[1]*

Tarihçesi

Halife sözcüğü Arapça kökenli olup Muhammed’in dünya işlerine vekaletini anlatır. Hilafet (veya Halifelik), İslami siyasî ve hukukî yönetim makamına ve yönetime verilen isimdir.

16. yüzyılın başında Yavuz Sultan Selim’in Memluklar’a son vermesiyle birlikte halifelik Osmanlı Devleti’ne taşınmıştı.

Saltanatın kaldırılmasından ve VI. Mehmet’in (Padişah Vahdettin) İstanbul’dan ayrılmasından sonra, TBMM’nin 18 Kasım 1922’de halife seçmiş olduğu Abdülmecit Efendi, eski rejim yanlılarının tek umudu haline gelmiş, bundan güç alan Abdülmecit Efendi de, imzasını Halife i Müslimin ve Hadüm ül Haremeyn olarak atması kararlaştırılmışken hanlık iddiasında bulunabileceğini işaret eden Abdülmecit bin Abdülaziz han olarak atmaya başladı. İslam alemi içinde hazırladığı beyannamenin altına İstanbul yerine Dar ül Hilafe yazmak için israr edip Cuma selamlığına Fatih’in kıyafeti ve başında sarıkla çıkmak istedi. Yeniden törenler düzenlemeye, demeçler vermeye, bazı İslam ülkelerinin kendisine bağlılık bildirmeleri üstüne, İslam dünyası’nın siyasi bir önderi gibi davranmaya başlamıştı.

Bu durumun yeni kurulmuş cumhuriyet yönetimi için tehlikeli olabileceğini kavrayan Atatürk, İzmir’deki ordu tatbikatları sırasında ordu komutanlarına hilafetin kaldırılması konusunda düşüncesini açıklayıp, yasanın meclis gündemine getirilmesini kararlaştırdı. 1 Mart 1924’teki bütçe görüşmelerinde halifeye ve Osmanlı Hanedanına verilecek ödenek konusunun gündeme getirilmesinden sonra, 3 Mart 1924’te kabul edilen yasayla, halifelik kaldırılıp, ileride saltanat ve halifelik iddiasında bulunmamaları için hanedan üyelerinin de yurt dışına çıkarılmaları kabul edildi. 5 Mart 1924 sabahı Abdülmecit Efendi ailesiyle birlikte Türk topraklarından ayrıldı.

Hilafet yürürlükte kalsın saltanat kaldırılsın iddasını savunanlara karşı Mustafa Kemal, hilafet kalırsa bir gün saltanatın dirilme ihtimalinin olduğunu söyleyecekti.

Hafetin İlgasına ve Hanedanı Osmaninin Türkiye Cumhuriyeti Memaliki Haricine Çıkarılmasına Dair Kanun Maddesi

  • Kanun Numarası: 431
  • Kabul Tarihi: 3 Mart 1924
  • Yayımladığı Resmi Gazete Tarih: 6 Mart 1924
  • Yayımladığı Resmi Gazete Sayısı: 63
Madde 1:
Halife halledilmiştir. Hilafet Hükümet ve Cumhuriyet mana ve mefhumunda esasen mündemiç olduğundan Hilafet makamı mülgadır.

Halifeliğin Kaldırıldığı Gün

150px AbdulmecidII 3 Mart 1924 Halifeliğin Kaldırılması

magnify clip 3 Mart 1924 Halifeliğin Kaldırılması

Son Halife II. Abdülmecid

  • Osmanlı hanedanının yurt dışına çıkarılması kararlaştırıldı.
  • Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edildi.
  • Şerriye ve Evkaf Vekaleti kaldırıldı, yerine Diyanet İşleri Başkanlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğü kuruldu.
  • Erkân-ı Harbiye Vekâleti kaldırıldı yerine Genel Kurmay Başkanlığı ve Milli Savunma Bakanlığı kuruldu.
  • Yeni düzen yürürlüğe girdi.

Sonuçları

Abdülmecid Efendi ve saltanat ailesi mensupları, toplam 155 kişi yurtdışına çıkarıldı.

Halifeliğin kaldırılışından hemen sonra Şerif Hüseyin kendisini Halife ilan etti ve ardından 9 ülkenin yöneticisi daha kendilerini halife ilan ettiler.

Halifeliğin kaldırılmasıyla laik düzene geçiş kolaylaştı. Devrimlere karşı dinin istismar edilmesi engellendi. Daha bağımsız bir dış politika izleme imkânı doğdu.

Halifeliğin kaldırılması, eski rejim taraftarlarını etkisizleştirmiş, iç ve dış politikada bağımsızlığın sağlanmasına, Avrupa ile aynı prensiplerde buluşulmasına yardımcı olmuştur. • Laikliğe geçiş süreci hızlanmıştır. • Ulusal egemenlik anlayışı güçlenmiştir. • Yapılacak inkılâpların gerçekleştirilmesi kolaylaşmıştır. • TBMM’deki muhalefetin etkisi azalmıştır. • Halifeliğe bağlı kurumlarda yeni düzenlemeler gerçekleştirilerek bu kurumların TBMM’nin denetimine girmesi sağlanmıştır. • Ümmetçi devlet anlayışından ulusçu devlet anlayışına geçiş süreci hızlanmıştır. • Saltanatın kaldırılmasına rağmen hala etkisini sürdürmeye çalışan Osmanlı hanedanının bu duruma son verilmiştir.

Bağlantılı Diğer Reformlar

Halifeliğin kaldırılmasıyla bağlantılı olarak Şeriye ve Evkaf Vekaleti (Diyanet İşleri ve Vakıflar Bakanlığı) kaldırılarak yerine Diyanet İşleri Başkanlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğü kuruldu. Şeriye ve Evkaf Vekaleti’nin kaldırılması sonucu, bu vekalet tarafından yönetilen okullar ve medreseler de kaldırılmıştır.

Ayrıca aynı gün, Erkan-ı Harbiye-i Umumiye vekaleti de kaldırıldı. Böylece ordu siyaset çatışmasının da önüne geçilmiş oldu. Tevhid-i Tedrisat kanunu da o gün kabul edilmişti.

1928’de yapılan bir değişiklikle ” Türkiye Devleti’nin dini İslamdır” ibaresi kaldırılmış; cumhurbaşkanı ve milletvekillerinin yemin şekli yeniden düzenlenmişti.

Devletin tüm inançlara saygılı ve eşit mesafede olması, tüm vatandaşlarının vicdan ve inanç özgürlüğünü tarafsızca koruması, vatandaşlarını dini baskılardan uzak tutması anlamına gelen laiklik, 5 Şubat 1937’de Türkiye Cumhuriyeti’nin temel ilkelerinden biri olarak Anayasa’da yer aldı ve devlet politikası haline geldi.

Kaynaklar

  • Şevket Süreyya Aydemir, Tek Adam, Remzi Y. 1965-71. 3 cilt.

  Toktamış Ateş, Türk Devrim Tarihi, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2. Baskı

kaynak:http://tr.wikipedia.org/wiki/Halifeli%C4%9Fin_kald%C4%B1r%C4%B1lmas%C4%B1

Bir önceki yazımız olan NUTUK Hakkında Kısa Bilgi-Nutuk Özeti başlıklı makalemizde nutuk hakkında bilgi, NUTUK Hakkında Kısa Bilgi ve Nutuk nedir hakkında bilgiler verilmektedir.

pf button both 3 Mart 1924 Halifeliğin Kaldırılması

Share This Article

Related News

NUTUK Hakkında Kısa Bilgi-Nutuk Özeti
Atatürkçü Düşünce Sistemi Nedir?
Atatürk’ün Eğitime verdiği önem / Atatürkün eğitim ile ilgili sözleri

About Author

admin

Leave A Reply

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir


*

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

webmaster wordpress site analiz seo analiz
Bu konularda İlginizi Çekebilirclose